de luitbouwers verhuizen


Luister naar de indrukwekkende oproep van Lynda Sayce en steun dit prachtige initiatief!
En: geniet van het nieuwe YouTube-kanaal 11a Peacock Yard!

Voor de meeste lezers zullen Stephen Barber en Sandi Harris bekende namen en gezichten zijn, en menigeen zal ze hebben bezocht in hun Londense atelier, Peacock Yard 11a, een van de meest schilderachtige en iconische adressen in de luitwereld. Veertig jaar geleden opende Stephen daar zijn zaak, Sandi voegde zich in 1984 bij hem en in – opgeteld – ruim driekwart eeuw hebben zij samen op deze plek honderden luiten gebouwd die hun Pegasus en Unicorn merk dragen. Tijdens mijn studie aan het Royal College of Music heb ik twee jaar lang bij hen in huis gewoond en hun generositeit jegens mij, een berooide studente, was oeverloos. Het feit dat er daar een verscheidenheid aan instrumenten door mijn handen ging, als een gestage polonaise die het gehele spectrum van de historische tokkelinstrumenten besloeg, was een bijkomend voordeel dat mijn carrière mede zou bepalen. Toen ik in de jaren ‘90 van de vorige eeuw bezig was met mijn promotieonderzoek naar continuo-luiten, realiseerde ik mij hoeveel ik van hen had geleerd: ivoor van been te onderscheiden, verschillende houtsoorten te herkennen, maar ook hun doeltreffende en niet-invasieve methodes om instrumenten op te meten en te fotograferen… Niet alleen in mijn artistieke carrière, ook in mijn wetenschappelijke werk ben ik Stephen en Sandi schatplichtig.
Hun productiviteit in die dagen was fenomenaal. Het leek wel of zij 24/7 aan het werk waren en het gebeurde dikwijls dat ik in de werkplaats de eerste ribben zag liggen van een luit die ik paar dagen later al mocht helpen besnaren. Zij waren bekende gezichten op de meeste continentale oude-muziekbeurzen – zelf leerde ik hen kennen tijdens het Utrechtse luitsymposium in 1986 – en een gestage stroom luitspelers bezocht hun werkplaats en logeerde bij hen thuis. Regelmatig werd hun auto tot de nok toe gevuld om Europa te doorkruisen met een keur aan prachtige instrumenten. Ik herinner mij nog de keer dat de laatste bestelling voor een beurs drie of vier dagen voor vertrek klaar was en dat een van hen (ik weet niet meer wie) zei: “We hebben nog tijd om een zeskorige te bouwen voordat we gaan...” en inderdaad! Vaak kwamen zij ‘s avonds pas laat thuis om te eten en keerden daarna op een belachelijk tijdstip terug naar het atelier om nog even een vernislaag aan te brengen. Nachtelijke droogtijd was een kostbaar goed…
Op hun overzeese reizen bezochten zij de belangrijke Europese instrumentencollecties, waar zij talloze luiten, theorbes en gitaren opmaten, fotografeerden en er bouwtekeningen van maakten. Een aantal van die tekeningen is uitgegeven en vormt al tientallen jaren een schat aan informatie voor andere bouwers. Op hun prachtig geïllustreerde website www.lutesandguitars.co.uk is een deel van dit onderzoek terug te zien in de vele foto’s van instrumenten. Een ander baanbrekend aspect van hun werk was het gebruik van een uitzonderlijk scala aan bijzondere houtsoorten. Vaak kwam ik de werkplaats in en vond daar staaltjes die neergelegd waren om het effect te bekijken van de combinatie van houtsoorten met een bijzondere kleur en/of tekening. Nadat in 1987 een orkaan vele bomen in het zuiden van Engeland had verwoest, werden zij uitgenodigd om in Kew Gardens, de koninklijke botanische tuinen, hout te bergen en te gebruiken van zeldzame exoten die door de storm waren geveld en zo kwam er onder andere Osagedoorn in hun houtvoorraad terecht.
Samen met andere soortgelijke werkplaatsen gelegen rondom een 19e-eeuwse binnenplaats was – en is – het atelier een buitengewone plek. Het zit tot aan het dak toe vol hout, met luit- en gitaarmallen langs de muren, bouwtekeningen die aan het plafond hangen en in alle hoekjes slimme opbergplekjes voor gereedschappen. In de kantoorhoek worden de foto’s en resultaten van decennialang onderzoek bewaard. Zoals het de werkplaats van twee extravagante persoonlijkheden betaamt, zijn er vele details die een glimlach wekken – zo niet een onbedaarlijk geschater. Cartoons en hilarische foto’s sieren elk beschikbaar oppervlak, zelfs de lintzaag moest eraan geloven. Een tientallen jaren oud pakje snaren, door de maker als ‘poor twang’ bestempeld, hangt aan het prikbord en midden op de vloer staat een grote kooi, waarvan de bewoner (een konijn) gewend is om iedereen naar believen voor de voeten te lopen. Honderden glazen potjes met houtkrullen, waarvan sommige vrolijk gestreept en in de meest onwaarschijnlijke kleuren, getuigen van de verscheidenheid aan houtsoorten die in de loop der jaren zijn verwerkt.
Veel van het voorgaande heb ik in de verleden tijd geschreven omdat Stephen jammer genoeg lijdt aan Meervoudige Systeem Atrofie (MSA) en hij en Sandi vechten tegen de verwoestende gevolgen van zijn ziekte. Zij moeten dringend verhuizen naar een rolstoeltoegankelijke woning met werkplaats aan huis zodat Sandi het werk weer kan oppakken met Stephen aan haar zijde. Want hoewel hij nu zelf niet meer kan bouwen, is Stephen nog altijd even gedreven en deskundig als luitbouwer en zijn bijdrage aan hun instrumenten zal nog steeds van elementair belang zijn.
Terwijl Stephens gezondheid in de afgelopen jaren achteruit ging, kregen zij nog andere rampen te verduren zoals het overlijden van Sandi’s vader, de brand in het atelier en natuurlijk de moeizame zoektocht naar de diagnose voor Stephens toestand. Zoals sommige lezers al zullen hebben gemerkt, heeft dit grote gevolgen gehad voor hun productiviteit en na de verhuizing zal Sandi’s zich in de eerste plaats richten op het maken en leveren van reeds bestelde instrumenten.
Om hen in deze – ook financieel – moeilijke situatie te steunen ben ik bezig een YouTubekanaal op te zetten dat ik zal beheren en waarop een keur aan luit-gerelateerd materiaal te vinden zal zijn. Dit kanaal zal de naam dragen van het legendarische adres van de huidige werkplaats: 11a Peacock Yard. Er zal regelmatig nieuw materiaal worden toegevoegd en er komt een link naar een donatiewebsite. Elk gedoneerd bedrag zal direct voor Stephen en Sandi bestemd zijn. Op deze manier zal het oude adres gangbaar blijven in de luitwereld, zoals de historische adressen Rauche in Chandos Street en Alla Corona in Venezia, terwijl er een nieuwe schatkamer ontstaat vol concertregistraties, interviews en kleine documentaires. Concerten van Nigel North en Jacob Lindberg, evenals een interview met Dame Emma Kirkby, zullen behoren tot de eerste publicaties.
Wie over de inhoud van dit YouTubekanaal in gesprek wil gaan, er materiaal voor wil aandragen of op zeer korte termijn al wil bijdragen aan dit project, mag contact met mij opnemen via mijn website www.theorbo.com. Zodra het kanaal en de donatiewebsite een feit zijn (hopelijk begin augustus), zal deze informatie langs de gebruikelijke wegen verspreid worden.